Określenie „ zmodyfikowany genetycznie produkt żywnościowy” można dziś usłyszeć nader często. Co to jednak dokładnie znaczy? Czemu pierwszym i najczęstszym skojarzeniem przychodzącym nam do głowy jest : „pewnie  mutacja jakaś…”
 

W pewnym sensie,  tak też właściwie jest. Termin ten wszak odnosi się do roślin i zwierząt, którym w laboratoryjnych warunkach zmieniono,  zmodyfikowano ich pierwotny kod DNA.

Po co modyfikuje się genetycznie rośliny oraz zwierzęta?

Celem, jaki początkowo przyświecał genetykom była chęć wyhodowania bardziej odpornych, tak na choroby, jak i na warunki klimatyczne, roślin uprawnych. Później pojawiła się idea uzyskania roślin nie tylko odpornych lecz również dających obfitsze plony. Bez konieczności zmiany warunków uprawowych,  a więc szczególnie, bez dodatkowego, kosztownego  nawożenia gruntów.  W przypadku zwierząt chodziło o wyhodowanie ras szybciej przybierających na wadze,  dających więcej mleka itp. Także odpornych na swoiste dla nich choroby. Zanim pojawiła się tzw. inżynieria genetyczna,  próbowano osiągnąć powyższe cele metodą selekcji naturalnej. Był to jednak proces niezwykle długotrwały i nie zawsze przewidywalny.  Bezpośrednia ingerencja w geny pozwoliła na radykalne skrócenie tej drogi.

Otworzyła całkiem nowe możliwości oraz perspektywy, o jakich wcześniej nie mogło być mowy.  Obecnie, dzięki wymianie poszczególnych genów pomiędzy roślinami( także zwierzętami) w tym  również całkowicie różnych gatunkowo, osiąga się zamierzony efekt szybciej i pełniej.

Możliwe stały się także wymiany genów pomiędzy np. roślinami a bakteriami. W ten sposób wyhodowano między innymi kukurydzę samodzielnie wytwarzającą pestycyd odstraszający owady-pasożyty.

Szybki wzrost populacji zamieszkującej naszą planetę sprawia, że naukowcy wciąż poszerzają obszar  genetycznych badań i  poszukiwań, dążąc do wytworzenia   nowych jakościowo odmian roślin i zwierzą. Wymieńmy najbardziej znane i już dziś stosowane osiągnięcia dzięki którym plony mogą być wyższe,  produkt jakościowo lepszy, a koszt wytworzenia-obniżony.

1.Warzywa i owoce  broniące się samodzielnie przed owadami, a także przed chwastami
2.Rośliny uprawne odporne na działanie szkodliwych bakterii, wirusów oraz grzybów.
3.Rośliny odporne na działanie niskich temperatur.

4.Odmiany wzbogacone w witaminy i mikroelementy (np. ryż z witaminą A+ żelazo)   
5.Drzewa oczyszczające grunt z metali ciężkich.

Obecnie na świecie wielkość produkcji zmodyfikowanej żywności trzynastu największych jej producentów, już od 2000 roku aktywnie wykorzystujących ociągnięcia bioinżynierii , wynosi około 70%. Tak więc, chcemy czy nie,  wszyscy co dzień spożywamy tego rodzaju produkty spożywcze.

 

Argumenty przeciwko wykorzystywaniu modyfikacji genetycznej w produkcji żywności:

Pierwszym zarzutem jest fakt nieinformowania konsumentów o tym, że dany produkt spożywczy zawiera w swoim składzie żywność zmodyfikowaną genetycznie.

Brakuje ustawowej regulacji tego problemu. Nam pozostaje jedynie domyślać się, co jemy.
I jak to wpływa na nasze zdrowie.

Oto niektóre realne i możliwe problemy wynikające ze stosowania opisanej wyżej technologii:
1.    Ekolodzy obawiają się naruszenia równowagi biologicznej w przyrodzie. Rośliny zdolne do tępienia pasożytów mogą niszczyć przy okazji pożyteczne owady oraz mikroorganizmy.

2.    Niektóre gatunki owadów-szkodników zdołały uodpornić się na zawarte w roślinach pestycydy i teraz walka z nimi .jest jeszcze trudniejsza.

3.    Krzyżowanie szlachetnych gatunków roślin z dzikimi( i rozsadzanie ich na otwartym terenie) prowadzi często do powstania  nowych chwastów,  często odpornych na działanie pestycydów.

4.    Nowe gatunki stymulować mogą nieznane dotąd alergiczne reakcje u ludzi. Na przykład gen pobrany od ryby i zastosowany w pomidorze( w celu zwiększenia odporności na niską temperaturę) może spowodować alergiczne objawy u osób nie tolerujących rybiego mięsa.

5.    Amerykańscy badacze twierdzą, że istnieje zależność pomiędzy spożywaniem zmodyfikowanej genetycznie żywności, a zaburzeniami w przemianie materii u ludzi prowadzącymi do otłuszczenia.

6.    Na dzień dzisiejszy nie znane są dalekosiężne, zdrowotne skutki spożywania żywności zmodyfikowanej genetycznie. Dotyczy to szczególnie tych przypadków, gdy krzyżowane są szkodliwe dla nas rośliny z pożytecznymi ( w celu nadania im odporności, np.  na stonkę).

7.    Istnieją przypuszczenia, iż masowe uprawy zmodyfikowanej genetycznie żywności doprowadzić mogą do niepożądanych zmian klimatycznych.
 
Takich spornych „za” i „przeciw”  w temacie genetycznej ingerencji człowieka w procesy produkcji żywności jest wiele.

Podsumowując :
Z jednej strony, istnienie nowych,  zmodyfikowanych odmian roślin i zwierząt,  to rozwiązanie wielu dotychczasowych problemów. Z drugiej jednak strony, to możliwe szkodliwe oddziaływanie na organizm człowieka oraz zachwianie biologicznej równowagi w przyrodzie. Pozostaje mieć nadzieję,  że w końcu pojawią się regulacje prawne gwarantujące przynajmniej nam konsumentom dokładny wgląd w to, co kupujemy i co jemy.

W.B.